تأثیر مبانی فلسفی بر نظام اقتصادی اسلام از دیدگاه امام علی علیه السلام
24 بازدید
محل نشر: اقتصاد اسلامی » بهار 1382 - شماره 9 »(18 صفحه - از 7 تا 7 - از 10 تا 26)
نقش: نویسنده
وضعیت چاپ : چاپ شده
نحوه تهیه : فردی
زبان : فارسی
جهان‏بینی حاکم بر رفتار اقتصادی، فلسفه نظام اقتصادی است. مقصود از نظام اقتصادی، مجموعه‏ای از الگوهای رفتاری است که شرکت‏کنندگان در نظام را به یک‏دیگر و به اموال و منابع پیوند می‏دهد، و در مسیر اهدافی معیّن، به‏نحو هماهنگ، برای کسب بیش‏ترین کامیابی اقتصادی سامان می‏یابد. در فلسفه اقتصاد، رابطه خدا با جهان طبیعت، در رابطه خالقیّت، ربوبیّت، مالکیّت، احاطه و سلطه و قیّومیّت آشکار می‏شود. رابطه خدا با انسان نیز در دو وجه هدایت و رزاقیّت تجلّی می‏یابد. در جهان‏شناسی از دیدگاه علی علیه‏السلام جهان بی‏هدف و بیهوده آفریده نشده، و حرکت هستی به سمت خدا است. همه‏چیز برای انسان آفریده شده، و خداوند مالک خزائن غیبی است. دنیا محلّ آزمایش، و هستی، دارای نظام عِلّی و معلولی است. این دیدگاه، رفتارهای اقتصادی متفاوتی را پدید می‏آورد؛ منابع را محدود نمی‏داند؛ علل غیبی را در نظر می‏آورد و سود را در بهره اقتصادی منحصر نمی‏پندارد. از دیدگاه علی علیه‏السلام انسان موجودی دوبعدی است و رفتارهای اقتصادی او نیز باید سمت و سوی الاهی داشته باشد. این نگاه، آزادی فعّالیّت اقتصادی، عدم دخالت و مالکیّت خصوصی گسترده را برنمی‏تابد. از جامعه‏شناسی امام علی، نظریّه اصالت فرد و جامعه برمی‏آید. حاکمیّت سنّت‏های الاهی بر جوامع انسانی، امری مورد تأکید حضرت است. شماری از این سنّت‏ها بر رفتارهای اقتصادی مردم با جامعه و دولت یا سیاست‏های اقتصادی اثر می‏نهند. تقوا و ایمان می‏توانند پویایی اقتصاد را تضمین کنند. شکر و توبه نیز درهای خزائن الاهی را به‏سوی بندگان می‏گشایند. سنّت الاهی استدراج چنین معنا می‏دهد که گاهی خداوند به بندگان نافرمان خود نعمت می‏بخشد، نه به‏دلیل شایستگی آن‏ها، بلکه به‏جهت آزمایش و مجازات در روز موعود و این‏ها تفاوت اساسی با اقتصاد رایج سرمایه‏داری، دارد.
آدرس اینترنتی